Jest rok 2006. Fabio Grosso podchodzi do rzutu karnego w finale Mistrzostw Świata w Niemczech. Włochy grają przeciwko Francji. Gdy jedenastka zostaje pewnie wykonana przez ówczesnego zawodnika Palermo, zaczyna się wielkie święto — Włochy zostają okrzyknięte mistrzem świata i potwierdzają dominację w światowym futbolu, zarówno klubowym, jak i reprezentacyjnym.
Dlaczego poruszany jest temat wydarzenia sprzed 20 lat? Wyłącznie po to, by zobrazować symbol dwóch dekad upadku piłki nożnej w Italii — karny Grosso był bowiem ostatnim zagraniem wykonanym przez Włochów w fazie pucharowej MŚ przez ponad dwie dekady.
Piłka nożna we Włoszech uznawana jest za symbol kultury narodowej. Najbardziej widać to w Neapolu, Rzymie czy Mediolanie, gdzie piłką żyje się przez cały dzień. Kibice Lazio, Milanu i Napoli są uznawani za jednych z najlepszych na świecie, co potwierdzają rankingi i niezależne badania. Należy więc zadać sobie pytanie: co jest problemem i dlaczego niegdyś piłkarska potęga kompromituje się z outsiderami w kwalifikacjach do mundialu? Powodów jest kilka, jednak wyróżnić można trzy szczególnie znaczące.
Cudze chwalicie, swego nie znacie
Problem szkolenia młodzieży występuje w wielu krajach, jednak przykład Włoch jest szczególnie widoczny. Gdy porównywana jest włoska Serie A z niemiecką Bundesligą, wskaźnik minut rozgrywanych przez zawodników do lat 21 okazuje się najniższy spośród pięciu najlepszych lig Europy. W Bundeslidze co trzeci dwudziestolatek ma na koncie blisko 50 meczów ligowych, podczas gdy co trzeci młody Włoch spędza czas na ławce rezerwowych lub jest wypożyczany ligę niżej.
Brak ciągłości kariery i stabilizacji jest na tyle dotkliwy, że talenty produkowane przez włoską piłkę są trwonione na kolejnych wypożyczeniach do nowych zespołów. Kluby Serie A preferują pozyskiwanie zawodników gotowych do gry — wymownym przykładem jest fakt, że Edin Džeko, mający latem ubiegłego roku 39 lat, był uznawany za lepszą opcję transferową dla Fiorentiny niż młodzi napastnicy strzelający bramki w reprezentacjach młodzieżowych. Włoskiemu systemowi brakuje odwagi w stawianiu na młodych, co najbardziej odbiło się na pozycji napastnika — od blisko 15 lat Włochy nie dysponują zawodnikiem, który samodzielnie udźwignąłby ciężar strzelania bramek.
Stadiony w ruinie. Miast nie stać na modernizacje
W przeciwieństwie do Anglii czy Niemiec wiele włoskich stadionów pozostaje przestarzałych i często nie jest własnością klubów, co znacząco ogranicza możliwości generowania przychodów. Mniejsze wpływy oznaczają mniejsze budżety, a to z kolei przekłada się na ograniczone inwestycje w akademie i rozwój młodzieży. Wyjątki, takie jak Juventus posiadający własny stadion, jedynie podkreślają skalę problemu.
Włochy w 2032 roku będą gospodarzem mistrzostw Europy, co mogłoby przyczynić się do modernizacji infrastruktury — jednak większość obiektów nadal pozostaje własnością miast, a nie klubów. Przykładem jest Bari, które miało gościć czołowe drużyny kontynentu, lecz wycofało się z organizacji ze względu na stan stadionu, w którym wykrytych zostało 138 usterek. Szacowany koszt naprawy zbliżył się do 270 milionów euro — kwoty, której miasto nie jest w stanie pokryć.
Podatność na afery i brak transparentności
We włoskiej piłce wybuchła poważna afera sędziowska, która budzi już skojarzenia z czasami Calciopoli. W centrum prowadzonego śledztwa znalazł się Gianluca Rocchi, odpowiedzialny za wyznaczanie arbitrów w Serie A i Serie B, który w związku z dochodzeniem prokuratury zdecydował się zawiesić w pełnieniu obowiązków. Sprawa dotyczy podejrzeń o manipulowanie obsadą sędziowską oraz możliwego wpływania na decyzje systemu VAR, co mogło prowadzić do faworyzowania wybranych drużyn.
Choć śledztwo znajduje się na wczesnym etapie, jego skala i charakter uderzają w fundamenty wiarygodności rozgrywek ligowych. W kontekście trwającego kryzysu sportowego i organizacyjnego włoskiego futbolu afera ta dodatkowo pogłębia poczucie chaosu i braku kontroli nad całym systemem.
Co dalej z włoską piłką?
Kryzys włoskiej piłki nie jest efektem jednego nieudanego turnieju ani pojedynczej błędnej decyzji, lecz konsekwencją wieloletnich zaniedbań na poziomie sportowym i strukturalnym. System oparty na presji natychmiastowego wyniku oraz poczuciu wyższości ogranicza rozwój młodych zawodników, a kultura strachu przed błędem tłumi kreatywność i indywidualność — cechy kluczowe na najwyższym poziomie współczesnego futbolu.
Jednocześnie brak spójnej strategii, problemy finansowe i organizacyjne oraz uzależnienie od krótkoterminowych rozwiązań sprawiają, że Włochy tracą konkurencyjność w piłce nożnej. Jeśli głęboka reforma nie zostanie przeprowadzona, kolejne nieobecności na wielkich turniejach mogą okazać się jedynie kwestią czasu.
