Opinie i oczekiwania innych ludzi mają ogromny wpływ na nasze zachowanie, samoocenę oraz osiągane wyniki. W psychologii zjawisko to opisują m.in. efekt Golema oraz efekt Galatei, które pokazują, że zarówno negatywne, jak i pozytywne nastawienie otoczenia może prowadzić do samospełniających się przepowiedni.
Efekt Golema
Efekt Golema jest terminem pochodzącym z psychologii. Opisuje on zjawisko, w którym pod wpływem negatywnych opinii na nasz temat zaczynamy zachowywać się zgodnie z pokładanymi w nas niskimi oczekiwaniami. Na przykład, gdy nauczyciel uważa ucznia za nieuzdolnionego czy leniwego, ten prawdopodobnie zacznie uzyskiwać coraz niższe stopnie. Efekt ten działa, jak samospełniająca się przepowiednia. Pod wpływem negatywnego traktowania przez nauczyciela, pewność siebie ucznia spada i zaczyna on myśleć negatywnie na temat swoich zdolności. W związku z tym potwierdza on swoje rzekome słabości. Zjawisko to można zaobserwować praktycznie wszędzie. Wystarczy, że w naszym otoczeniu znajdzie się osoba, która jest do nas uprzedzona i nie stara się tego ukrywać. Naturalną na to reakcją jest odzwierciedlanie negatywnego nastawienia. Nazwa “efekt Golema” wywodzi się z mitologii żydowskiej, gdzie golem jest postacią ulepioną z gliny. Przypomina człowieka, jednak nie posiada własnej woli, nie jest zdolny do samodzielnego myślenia i działania.
Efekt Galatei
Efekt Galatei jest zjawiskiem pokrewnym do efektu Golema. Różnią je jednak okazywane oczekiwania. W przypadku efektu Galatei oczekiwania wobec danej osoby są pozytywne, co prowadzi do spełnienia pozytywnych prognoz. Na przykład, gdy otrzymujemy od kogoś pochwały i osoba wyraża afirmację wobec nas, wówczas zaczynamy wierzyć we własne możliwości, co przekłada się na większe sukcesy.
Jak się bronić przed efektem Golema?
Przede wszystkim ważna jest świadomość istnienia tego zjawiska. Jeśli zdajemy sobie sprawę, że czyjeś negatywne nastawienie może wpływać na nasze zachowanie i wyniki, łatwiej jest się od tego zdystansować. Istotne jest także budowanie poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości – niezależnie od opinii innych osób. Pomocne może być otaczanie się ludźmi, którzy nas wspierają i motywują, a także stawianie sobie realistycznych celów i docenianie własnych osiągnięć. Dzięki temu cudze uprzedzenia nie muszą prowadzić do obniżenia naszej samooceny ani skuteczności działania.
